Które zwierzęta żyją najgłębiej pod wodą

Najgłębsze rejony oceanów przez stulecia pozostawały dla człowieka całkowicie niedostępne i owiane tajemnicą. Dopiero rozwój batyskafów, pojazdów zdalnie sterowanych oraz kamer odpornych na gigantyczne ciśnienie pozwolił zajrzeć tam, gdzie słońce nie dociera w ogóle. Okazało się, że świat ten nie jest martwą pustynią, lecz niezwykle złożonym ekosystemem pełnym wyspecjalizowanych organizmów, których budowa i sposób życia wykraczają daleko poza nasze codzienne wyobrażenia o tym, czym jest życie w wodzie. Zrozumienie, które zwierzęta i w jaki sposób żyją najgłębiej pod wodą, pomaga lepiej poznać nie tylko oceany, lecz także granice biologicznej adaptacji do skrajnych warunków.

Strefy głębinowe oceanu i warunki życia w największej głębi

Świat pod powierzchnią wody dzieli się na kilka stref, z których każda charakteryzuje się innymi warunkami ekologicznymi. Im głębiej, tym mniej światła, niższa temperatura, większe ciśnienie i mniejsza dostępność pokarmu. Z punktu widzenia najgłębiej żyjących zwierząt kluczowe są trzy strefy: batialna, abysalna i hadalna. To właśnie w nich natrafiamy na prawdziwych mistrzów przetrwania, zdolnych egzystować tam, gdzie człowiek bez technologii nie byłby w stanie przeżyć ani chwili.

Strefa batialna (ok. 200–2000 m): mrok zamiast dnia i nocy

Już na głębokości około 200 metrów światło słoneczne zaczyna gwałtownie zanikać. W strefie batialnej nie ma klasycznego dnia i nocy – panuje tam stały półmrok lub ciemność. Temperatura spada zwykle do kilku stopni Celsjusza, a ciśnienie rośnie kilkadziesiąt razy w porównaniu z powierzchnią. Mimo to ta strefa jest jeszcze względnie bogata w życie.

Występują tu liczne ryby głębinowe, takie jak różne gatunki lucjanków, żabnic, ryb kolczastych czy latarników. Wiele z nich ma ogromne oczy przystosowane do przechwytywania najmniejszych okruchów światła albo wręcz przeciwnie – oczy szczątkowe i rozwinięte narządy zmysłu bocznego oraz węchu. Około 90% organizmów w tej strefie wytwarza światło dzięki zjawisku bioluminescencji. Służy ono do przywabiania ofiar, porozumiewania się, odstraszania drapieżników, a także maskowania własnej sylwetki na tle słabszego światła z góry.

Choć strefa batialna nie jest jeszcze „najgłębszym” środowiskiem, jej mieszkańcy tworzą pomost ewolucyjny między światem powierzchni a jeszcze bardziej ekstremalnymi głębinami. Wiele rozwiązań adaptacyjnych – powiększone usta, elastyczne szkielety, obniżony metabolizm czy zdolność magazynowania energii – osiąga tu już zaawansowany poziom, który dalej rozwija się u gatunków stref abysalnej i hadalnej.

Strefa abysalna (ok. 2000–6000 m): królestwo lodowatej ciemności

Poniżej 2000 metrów zaczyna się obszar, który można określić jako prawdziwe głębiny. Światło słoneczne znika całkowicie, a temperatura wody ustala się na poziomie około 2–4°C. Ciśnienie bywa ponad 600 razy wyższe niż na powierzchni. Dno oceanu w tej strefie jest na ogół równinne, pokryte osadami i z pozoru monotonne. Siła prądów morskich jest niewielka, dostępność świeżej materii organicznej – bardzo ograniczona.

Życie jednak trwa. Występują tu głębinowe ryby, skorupiaki, mięczaki, wieloszczety oraz liczne organizmy jednokomórkowe. Większość żywi się tym, co opada z wyższych warstw – tzw. „śniegiem morskim”, czyli mikroskopijnymi resztkami martwych organizmów i odchodami planktonu. Niektóre gatunki uzależnione są od większych padlin, np. martwych wielorybów czy dużych ryb, których rozkład staje się lokalną wyspą obfitości pośród ogólnej biedy pokarmowej.

W warunkach tak niskich temperatur i ogromnego ciśnienia komórki zwierząt muszą zachować płynność błon i wydajność enzymów. Osiąga się to m.in. poprzez specyficzny skład tłuszczów w błonach oraz produkcję związków stabilizujących białka. Ciała wielu organizmów są miękkie, pozbawione masywnego szkieletu kostnego czy pancerzy, które przy takim ciśnieniu mogłyby ulec deformacji. To w tej strefie zaczynają pojawiać się też ekstremalni rekordziści głębokości wśród ryb i innych zwierząt.

Strefa hadalna (poniżej 6000 m): rowy oceaniczne i ekstremum ciśnienia

Najbardziej skrajne środowisko morskie stanowią rowy oceaniczne, takie jak Rów Mariański, Tonga czy Kurylsko‑Kamczacki. To wąskie, głębokie pęknięcia w skorupie ziemskiej, sięgające ponad 10 tysięcy metrów. Ciśnienie w tych miejscach przekracza tysiąckrotnie wartość przy powierzchni, a temperatura wody oscyluje nieco powyżej zera. Nie ma tu światła, bodźców jest niewiele, a droga, jaką musi pokonać materia organiczna z górnych warstw, jest bardzo długa.

Pomimo skrajności w strefie hadalnej żyją nie tylko mikroorganizmy, lecz również dobrze zróżnicowane zwierzęta wielokomórkowe. Ich ciało jest często delikatne, galaretowate i pozbawione jam wypełnionych gazem, które mogłyby zostać zmiażdżone. Szkielety, jeżeli występują, są lekko zmineralizowane i cechuje je elastyczność. Gatunki te reprezentują wyjątkowy kierunek ewolucji: przystosowanie do ciśnienia tak ogromnego, że graniczy ono z fizycznymi możliwościami istnienia znanych nam układów biologicznych.

Rekordziści głębokości – które zwierzęta schodzą najniżej

Najgłębiej żyjące zwierzęta nie należą do jednego rzędu czy grupy systematycznej. Znajdziemy wśród nich ryby, skorupiaki, ogonice, ślimaki, a nawet bezkręgowce tkwiące w osadach. Wspólnym mianownikiem są natomiast cechy pozwalające przetrwać w warunkach ogromnego ciśnienia, braku światła i chronicznego niedoboru pożywienia. W tej części przedstawiono najważniejszych rekordzistów, o których wiemy dzięki wyprawom badawczym z ostatnich dekad.

Ryby z rodzaju Pseudoliparis – najgłębiej żyjące kręgowce

Za najgłębiej żyjące znane ryby uznaje się gatunki z rodzaju Pseudoliparis, potocznie nazywane „ślimakami głębinowymi” (ang. snailfish). Rekordzista został zarejestrowany na głębokości ponad 8100 metrów w Rowie Kermadec, a kolejne osobniki obserwowano w podobnych głębokościach w Rowie Japońskim i Rowie Izu‑Bonin. Te niewielkie ryby mają półprzezroczyste, miękkie ciała pozbawione typowych łusek oraz bardzo delikatnie zmineralizowany szkielet.

Ich ciało przypomina bardziej galaretę niż klasyczną rybę. Dzięki temu ciśnienie nie działa na nie niszcząco, ponieważ narządy wewnętrzne są otoczone tkanką o zbliżonej gęstości do wody. Pseudoliparis mają stosunkowo duże głowy i szerokie pyski, którymi zbierają drobne skorupiaki i inne małe organizmy z unoszących się nad dnem chmur materii organicznej. Ich mięśnie są słabiej rozwinięte niż u płytkowodnych ryb drapieżnych, a całe życie przebiega w trybie oszczędzania energii.

Interesującą adaptacją jest skład chemiczny ich komórek. Ryby te gromadzą m.in. związki takie jak TMAO (tlenek trimetyloaminy), który pomaga utrzymać prawidłową strukturę białek w warunkach gigantycznego ciśnienia. Wraz z głębokością rośnie stężenie takich związków, co pozwala przewidywać, że istnieje pewien absolutny limit głębokości, poniżej którego nawet tak przystosowane organizmy nie byłyby w stanie utrzymać stabilnych struktur białkowych.

Halosaury i inne głębinowe ryby kostnoszkieletowe

Choć nie osiągają tak ekstremalnych głębokości jak Pseudoliparis, ryby z rodziny halosaurowatych są jednymi z najbardziej charakterystycznych mieszkańców strefy abysalnej. Występują zwykle na głębokościach 3000–6000 metrów. Mają wydłużone ciała, długie ogony i stosunkowo duże głowy. Odżywiają się głównie bezkręgowcami żyjącymi w osadach dennych i drobnymi padlinami.

Ich mięśnie są blade, o niskiej zawartości barwników, ponieważ brak jest potrzeby ochrony przed promieniowaniem UV czy kamuflażu barwnego. Oczy halosaurów bywają słabo rozwinięte, ale za to zmysł linii bocznej i receptory chemiczne są wysoce czułe. To one pozwalają wykrywać minimalne ruchy w wodzie oraz zapach rozkładającego się organizmu z dużej odległości. W świecie, gdzie pojawienie się większego źródła pokarmu jest rzadkie i krótkotrwałe, szybkie zlokalizowanie takiej „uczt y” może decydować o przetrwaniu.

Amfipody hadalne – rekordziści wśród skorupiaków

Skorupiaki z rzędu obunogów (amfipodów) należą do najbardziej rozpowszechnionych zwierząt w strefie hadalnej. Notuje się je na głębokościach sięgających ponad 10 000 metrów. Są one znacznie większe niż wielu ich krewniaków z płytszych wód – niektóre gatunki osiągają kilka, a nawet kilkanaście centymetrów długości, co w warunkach skrajnego niedoboru pokarmu może wydawać się zaskakujące.

Amfipody hadalne żywią się głównie opadającą materią organiczną, przy czym preferują większe fragmenty, jak strzępy mięsa z padliny ryb czy ssaków morskich. Ich ciało ma elastyczny pancerz chitynowy, w którym znajdują się specjalne struktury chemiczne zwiększające odporność na ciśnienie. Co istotne, organizmy te wykazują dużą zdolność do wykrywania śladowych ilości substancji zapachowych – to pomaga im odnaleźć pożywienie w rozległych i pozornie pustych rowach oceanicznych.

Badania wykazały, że w tkankach tych skorupiaków gromadzą się także związki pochodzenia antropogenicznego, w tym mikroplastik i zanieczyszczenia organiczne. Oznacza to, że nawet najgłębsze partie oceanu nie są wolne od wpływu działalności człowieka. Głębinowi amfipody stały się więc nie tylko symbolem odporności życia, ale także wskaźnikiem zasięgu współczesnego zanieczyszczenia oceanów.

Holoturie (strzykwy) i inne szkarłupnie z głębin

Wśród najgłębiej żyjących bezkręgowców ważną rolę odgrywają szkarłupnie, a zwłaszcza holoturie, czyli strzykwy. Znajduje się je zarówno w strefie abysalnej, jak i hadalnej, na głębokościach przekraczających 9000 metrów. Te miękkie, wydłużone organizmy poruszają się powoli po dnie, zasysając osady i wyodrębniając z nich cząstki organiczne. W ten sposób pełnią funkcję „czyścicieli” i regulatorów obiegu materii w głębinach.

Ich ciało jest pozbawione twardego szkieletu i wypełnione płynem, który pozwala utrzymać właściwe ciśnienie wewnętrzne. Układ wodny, typowy dla szkarłupni, jest u nich przystosowany do pracy w warunkach ogromnego ciśnienia zewnętrznego. Strzykwy potrafią również zmieniać sztywność swojej ściany ciała – w razie potrzeby stają się bardziej lub mniej elastyczne. To przydatna cecha w środowisku, gdzie nawet minimalne ruchy osadów lub prądów mogą wymagać szybkiej reakcji.

Ogonice i inne półstrunowce – tajemnicze zwierzęta z dna

W najgłębszych rejonach oceanicznego dna spotyka się także przedstawicieli półstrunowców – ogonice (enteropneusty). Są to wydłużone, robakowate zwierzęta, które drążą korytarze w osadach lub pełzają po powierzchni dna, pozostawiając charakterystyczne ślady. Choć wiele gatunków żyje płycej, część z nich odnajdywano na głębokościach ponad 8000 metrów.

Ogonice żywią się głównie cząstkami organicznymi, które filtrują z osadu albo zbierają z powierzchni. Z punktu widzenia ekosystemu są istotnymi bioturbatorami – mieszają warstwy osadów, poprawiając napowietrzenie i dystrybucję składników pokarmowych. Ich budowa ciała jest stosunkowo prosta, lecz układ nerwowy oraz przewód pokarmowy wykazują cechy bliskie strunowcom, co czyni te zwierzęta ważnymi dla zrozumienia ewolucyjnych początków kręgowców.

Jak przetrwać w ekstremalnych głębinach – kluczowe adaptacje zwierząt

Zwłaszcza w strefie hadalnej życie funkcjonuje na skraju możliwości fizjologicznych. To nie tylko kwestia wielkiego ciśnienia, lecz także braku światła, niskiej temperatury, rzadkiego występowania pokarmu i często wysokiego zasolenia. Zwierzęta, które opanowały te warunki, wykształciły unikatowe przystosowania. Ich poznanie pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy życie mogłoby istnieć również w innych ekstremalnych środowiskach, np. na lodowych księżycach w Układzie Słonecznym.

Radzenie sobie z ciśnieniem: chemia komórek i budowa ciała

Największym wyzwaniem w głębinach jest olbrzymie ciśnienie hydrostatyczne. Im głębiej, tym większa masa wody naciska na każdą jednostkę powierzchni ciała. Przy głębokości 10 000 metrów jest to ponad 1000 atmosfer. Aby przetrwać w takich warunkach, organizmy muszą rozwiązać kilka kluczowych problemów mechanicznych i biochemicznych.

Po pierwsze, większość najgłębiej żyjących zwierząt nie posiada struktur wypełnionych gazem, jak pęcherz pławny. Zamiast tego ich ciała są jednolicie wypełnione płynami o gęstości zbliżonej do wody morskiej. W efekcie ciśnienie rozkłada się równomiernie, bez wyraźnych punktów, w których mogłoby dojść do uszkodzenia. Po drugie, błony komórkowe zawierają wysoki udział nienasyconych kwasów tłuszczowych, co zapewnia im płynność w warunkach wysokiego ciśnienia i niskiej temperatury.

Istotną rolę odgrywają także specjalne związki chemiczne, tzw. piezoprotektanty, stabilizujące strukturę białek. Wspomniany TMAO jest jednym z najlepiej zbadanych przykładów. Jego obecność przeciwdziała „gnieceniu się” białek i utracie ich funkcji katalitycznych. Wraz z głębokością wzrasta zwykle stężenie tych substancji, co wiąże się m.in. z bardziej słonym smakiem mięsa głębinowych ryb.

Energetyka i metabolizm: życie w trybie oszczędzania

W głębinach nie sposób liczyć na obfitość pokarmu. Tylko niewielka część energii produkowanej w górnych warstwach oceanu dociera w postaci opadającej materii organicznej do dna. Zwierzęta, które żyją najgłębiej, muszą więc z jednej strony efektywnie wykorzystywać każdy dostępny pokarm, a z drugiej – ograniczać wydatki energetyczne.

Wiele gatunków wykazuje bardzo niski metabolizm spoczynkowy. Ich tętno, tempo oddychania czy przemiany materii są wyraźnie niższe niż u krewniaków z płytszych wód. Poruszają się powoli, często przyczajone na dnie, czekając, aż prąd przyniesie cząstki pożywienia. Wiele zwierząt jest oportunistycznymi wszystkożercami: zjedzą niemal wszystko, co nadaje się do trawienia – od mikroorganizmów, przez małe skorupiaki, po resztki dużych ciał.

Specyficznym zjawiskiem jest uzależnienie niektórych ekosystemów głębinowych od dopływu padlin z wyższych warstw. Upadek martwego wieloryba czy dużej ryby staje się lokalnym centrum bioróżnorodności nawet na wiele lat. Powstaje wówczas sekwencja kolonizacji: od padlinożerców po bakterie redukujące siarczany i wyspecjalizowane zwierzęta żyjące w symbiozie z mikroorganizmami. W ten sposób energia z powierzchni zostaje ponownie wprowadzona w obieg w najgłębszych partiach oceanu.

Zmysły i komunikacja bez światła

Brak światła słonecznego wymusza na głębinowych zwierzętach korzystanie z innych zmysłów i form komunikacji niż u gatunków powierzchniowych. Znaczenia nabierają atuty takie jak węch, wrażliwość na wibracje czy zdolność generowania światła własnego. Te adaptacje szczególnie dobrze widać w strefie batialnej, lecz niektóre z nich utrzymują się także w strefach głębszych.

Bioluminescencja pozwala przyciągać ofiary (np. świecąca przynęta żabnic), przywabiać partnerów do rozrodu czy mylić drapieżniki. W głębszych strefach, gdzie znaczna część zwierząt ma szczątkowe oczy, światło staje się mniej istotne, choć nadal pojawia się u niektórych gatunków skorupiaków czy ryb. Znacznie ważniejsze są bodźce mechaniczne: linia boczna u ryb i mechanoreceptory u skorupiaków wyczuwają minimalne drgania wody, pozwalając lokować ofiarę lub potencjalne zagrożenie.

Węch i zmysł chemiczny pozwalają wyczuwać substancje rozpuszczone w wodzie z dużych odległości. To dzięki nim padlinożercy potrafią odnaleźć martwe ciało nawet po wielu godzinach dryfowania w głębinach. W warunkach niskiego tempa procesów biologicznych zapach może rozprzestrzeniać się bardzo długo, tworząc „szlak” prowadzący do źródła pokarmu.

Rozród i rozwój w świecie ubogim w partnerów

Ogromne rozproszenie populacji i mała liczebność osobników w głębinach rodzą problemy związane z rozmnażaniem. Znalezienie partnera może być trudniejsze niż zdobycie pokarmu. Dlatego niektóre głębinowe gatunki wykształciły wyjątkowe strategie rozrodcze. Część z nich wytwarza larwy, które unoszą się w wyższych warstwach wody, gdzie większa jest szansa na rozprzestrzenienie się gatunku. Inne inwestują w długowieczność i powolne dojrzewanie, zwiększając czas, w którym mogą napotkać partnera.

Znane są także przypadki skrajnych form dymorfizmu płciowego, zwłaszcza u ryb batialnych, gdzie samce są miniaturowe, a ich jedynym zadaniem jest znalezienie samicy i przyłączenie się do jej ciała. Choć ta strategia nie jest jak dotąd dobrze udokumentowana na samym dnie strefy hadalnej, pokazuje, jak daleko mogą posunąć się organizmy, aby zapewnić sobie reprodukcję w trudnym środowisku.

Znaczenie badań nad najgłębiej żyjącymi zwierzętami

Zrozumienie, które zwierzęta żyją najgłębiej pod wodą i jak są przystosowane do ekstremalnych warunków, ma znaczenie nie tylko poznawcze. Przekłada się ono na wiele dziedzin nauki i praktyki, od ochrony środowiska, poprzez medycynę, aż po poszukiwanie życia poza Ziemią. Głębiny oceaniczne stają się naturalnym laboratorium, w którym przyroda od milionów lat przeprowadza eksperymenty z granicami funkcjonowania organizmów.

Modele do badań granic życia

Organizmy hadalne pokazują, że życie może istnieć w warunkach ciśnienia i ciemności, które długo uważano za nieprzyjazne. Analiza ich białek, błon komórkowych i materiału genetycznego pozwala określić, jakie mechanizmy molekularne umożliwiają stabilność struktur w tak ekstremalnych parametrach fizycznych. Dane te są wykorzystywane w astrobiologii do konstruowania hipotez na temat potencjalnego życia w oceanach Europy (księżyc Jowisza) czy Enceladusa (księżyc Saturna).

Znajomość granic tolerancji na ciśnienie i niską temperaturę może też okazać się przydatna w biotechnologii i medycynie. Enzymy działające optymalnie przy wysokim ciśnieniu i niskiej temperaturze mogą być cenne w procesach przemysłowych, które wymagają takich właśnie parametrów. Mikroorganizmy i zwierzęta głębinowe mogą też skrywać związki o działaniu przeciwbólowym, przeciwnowotworowym czy antybakteryjnym, niewystępujące u gatunków powierzchniowych.

Wrażliwość głębin na działalność człowieka

Jeszcze do niedawna sądzono, że głębiny oceaniczne stanowią niemal nienaruszone przez człowieka refugia. Ostatnie badania pokazują jednak, że zanieczyszczenia chemiczne i plastikowe docierają nawet do najgłębszych rowów. W tkankach amfipodów hadalnych stwierdzono obecność trwałych związków organicznych, a mikroplastik znaleziono w osadach na głębokościach ponad 10 000 metrów. Oznacza to, że działalność człowieka ma rzeczywiście globalny zasięg.

Do tego dochodzą plany eksploatacji głębinowych złóż, m.in. konkrecji manganowych i siarczków metali na stokach rowów oceanicznych. Wydobycie takich surowców wiąże się z ryzykiem zniszczenia delikatnych ekosystemów, których funkcjonowanie jest oparte na bardzo powolnych procesach biologicznych. Odrodzenie się społeczności głębinowych po zaburzeniach może trwać setki czy tysiące lat, ponieważ zarówno tempo wzrostu organizmów, jak i tempo dopływu pokarmu są tam wyjątkowo niskie.

Dlaczego warto chronić organizmy, których nigdy nie zobaczymy

Z punktu widzenia codziennego życia człowieka głębinowe ryby czy amfipody wydają się odległe i pozbawione znaczenia. Jednak są one integralną częścią globalnego obiegu materii i energii w oceanach. Uczestniczą w recyklingu węgla, azotu oraz fosforu, stabilizując funkcjonowanie morskiej biosfery. Każdy z tych procesów wpływa pośrednio na klimat, produkcję tlenu i zasoby pożywienia dostępne również dla człowieka.

Ochrona głębin to także kwestia zachowania unikalnego dziedzictwa przyrodniczego. Gatunki przystosowane do życia w warunkach ekstremalnych reprezentują szczególną ścieżkę przystosowania i różnorodności form życia na Ziemi. Utrata tych organizmów byłaby nie tylko uszczerbkiem dla przyrody, lecz także stratą potencjalnych rozwiązań biologicznych, z których w przyszłości mogłaby korzystać nauka i technologia.

Podsumowanie – które zwierzęta schodzą najgłębiej i co nam mówią

Najgłębiej żyjące znane zwierzęta to przede wszystkim ryby z rodzaju Pseudoliparis, obserwowane na głębokości ponad 8 kilometrów, amfipody hadalne sięgające stref powyżej 10 kilometrów oraz różne szkarłupnie i półstrunowce zamieszkujące dno rowów oceanicznych. Wspólną cechą tych organizmów są miękkie, elastyczne ciała, brak struktur wypełnionych gazem, silnie zmodyfikowana biochemia komórek oraz skrajne oszczędzanie energii. Tworzą one ekosystemy funkcjonujące w warunkach, które jeszcze niedawno uważano za właściwie nieprzyjazne życiu.

Badania nad nimi zmieniają nasze rozumienie granic życia i pokazują, że oceaniczne głębiny nie są martwą otchłanią, lecz niezwykle złożonym środowiskiem, w którym każdy gram materii i każda cząsteczka energii ma znaczenie. Jednocześnie ujawniają, że nawet te odległe rejony nie są wolne od wpływu działalności człowieka. Zrozumienie, które zwierzęta żyją najgłębiej pod wodą, staje się więc nie tylko fascynującą wyprawą poznawczą, ale też ważnym krokiem ku odpowiedzialnemu zarządzaniu zasobami całej planety.

FAQ – najczęstsze pytania o najgłębiej żyjące zwierzęta

Jakie zwierzę jest obecnie rekordzistą głębokości?

Za rekordzistów głębokości wśród kręgowców uznaje się ryby z rodzaju Pseudoliparis, tzw. ślimaki głębinowe, obserwowane na ponad 8100 m. Wśród bezkręgowców jeszcze głębiej schodzą hadalne amfipody oraz niektóre szkarłupnie i półstrunowce, których obecność potwierdzono w rowach oceanicznych przekraczających 10 000 m głębokości. Prawdopodobnie część gatunków pozostaje nadal nieodkryta.

Dlaczego zwierzęta z największych głębin są zazwyczaj miękkie i pozbawione pancerza?

Ogromne ciśnienie panujące w rowach oceanicznych sprawia, że twarde, silnie zmineralizowane struktury, jak masywny szkielet czy pancerz, byłyby podatne na deformacje i pękanie. Miękkie, galaretowate ciało, wypełnione płynem o gęstości zbliżonej do wody morskiej, pozwala na równomierne rozłożenie nacisku. Dzięki temu narządy wewnętrzne zachowują stabilność, a organizm może funkcjonować bez ryzyka mechanicznego uszkodzenia przy ekstremalnym ciśnieniu.

Skąd biorą pokarm zwierzęta żyjące na dnie rowów oceanicznych?

Najgłębiej żyjące zwierzęta są prawie całkowicie uzależnione od materii organicznej spadającej z górnych warstw oceanu. To tzw. „śnieg morski” oraz większe padliny, np. martwe ryby czy ssaki morskie. Część energii pochodzi też z ekosystemów związanych z chemosyntezą przy kominach hydrotermalnych. Ze względu na rzadkość zasobów większość gatunków ma bardzo oszczędny metabolizm i wykorzystuje każdy dostępny fragment pożywienia.

Czy w najgłębszych miejscach oceanu występuje bioluminescencja?

Bioluminescencja jest niezwykle powszechna w strefie batialnej, natomiast w najgłębszych, hadalnych rejonach jej znaczenie zmniejsza się. Wiele tamtejszych gatunków ma szczątkowe oczy, a komunikacja opiera się głównie na bodźcach chemicznych i mechanicznych. Mimo to u niektórych skorupiaków czy ryb zbliżających się do granicy stref abysalnej i hadalnej nadal spotyka się zdolność do wytwarzania światła, wykorzystywaną głównie do wabienia ofiar i partnerów.

Czy człowiek może zagrozić najgłębiej żyjącym zwierzętom?

Choć głębiny wydają się odległe, są już dotknięte działalnością człowieka. W tkankach hadalnych amfipodów wykryto zanieczyszczenia chemiczne i mikroplastik, a w osadach dna rowów odkryto ślady odpadów spływających z powierzchni. Potencjalnym zagrożeniem jest również przyszła eksploatacja złóż surowców z dna oceanicznego. Zniszczenie tych powolnych, wrażliwych ekosystemów może być praktycznie nieodwracalne w skali czasu ludzkiej cywilizacji.