Żaba drzewna chińska mała to niewielki płaz bezogonowy z rodziny rzekotkowatych, najczęściej identyfikowany jako Dryophytes immaculatus (dawniej Hyla immaculata). Jest to mała, smukła „rzekotka” występująca we wschodnich i południowo-wschodnich Chinach, przystosowana do życia wśród roślinności nad wodą i na wilgotnych terenach nizinnych. Jak u innych płazów bezogonowych, dorosłe osobniki nie mają ogona, oddychają zarówno płucami, jak i przez wilgotną skórę, a ich cykl życiowy obejmuje wodne stadium larwalne. Mimo skromnych rozmiarów gatunek ten odgrywa ważną rolę w regulacji liczebności drobnych bezkręgowców i jest czułym wskaźnikiem jakości środowiska.

Żaba drzewna chińska mała – jaki to płaz i jak go rozpoznać?

Żaba drzewna chińska mała, czyli Dryophytes immaculatus, należy do płazów bezogonowych i rodziny rzekotkowatych. Polska nazwa nie jest tak utrwalona jak w przypadku wielu rodzimych gatunków, dlatego w literaturze spotyka się także odniesienia do „chińskiej małej rzekotki drzewnej”. To typowy przedstawiciel niewielkich żab nadrzewnych Azji Wschodniej, związanych z wilgotnymi siedliskami porośniętymi trzciną, turzycami, krzewami i niskimi drzewami.

Dorosłe osobniki osiągają zwykle około 3–4,5 cm długości ciała mierzonej od pyska do kloaki, rzadziej nieco więcej. Masa ciała jest mała i najczęściej mieści się w przedziale kilku gramów, zwykle około 2–6 g, zależnie od płci, kondycji i pory roku. Sylwetka jest delikatna, kończyny długie, a palce zakończone rozszerzonymi przylgami, które ułatwiają wspinanie się po gładkich łodygach i liściach.

Głowa jest stosunkowo krótka, pysk zaokrąglony lub lekko spiczasty, oczy dość duże i bocznie osadzone. Błona bębenkowa bywa widoczna, ale nie tak silnie zaznaczona jak u większych żab. Tułów jest smukły, bez ogona u form dorosłych, a tylne kończyny są wyraźnie dłuższe od przednich, co pozwala na sprawne skakanie i wspinanie się. Między palcami tylnych stóp występują błony pławne o umiarkowanym rozwinięciu, przydatne podczas pływania, lecz gatunek nie jest tak silnie wodny jak typowe żaby jeziorowe.

Skóra żaby drzewnej chińskiej małej jest cienka, gładka lub tylko lekko ziarnista, wilgotna i bogata w gruczoły śluzowe. To właśnie dzięki takiej skórze płaz może uzupełniać wymianę gazową przez powłoki ciała. Jak u innych żab, obecne są też substancje ochronne produkowane przez skórę, ale nie jest to gatunek znany z silnie niebezpiecznego działania na człowieka. Ubarwienie jest zwykle zielone, żółtawozielone lub oliwkowe, czasem z domieszką brązu albo szarości. U części osobników występuje ciemniejsza pręga biegnąca od pyska przez oko ku bokowi ciała, choć wzór może być słabo zaznaczony.

Najważniejsze cechy rozpoznawcze to:

• małe rozmiary i smukłe ciało,
• przylgi na palcach typowe dla żab nadrzewnych,
• zielone lub oliwkowozielone ubarwienie sprzyjające kamuflażowi,
• związek z roślinnością przybrzeżną, polami ryżowymi i płytkimi zbiornikami,
• głos samców słyszalny głównie w sezonie rozrodczym.

Od czego zależą wygląd, aktywność i sposób życia żaby drzewnej chińskiej małej?

Cechy tego gatunku zależą przede wszystkim od wilgotności środowiska, temperatury, typu roślinności i dostępności niewielkich zbiorników wodnych. Żaba drzewna chińska mała jest płazem, więc jej skóra musi pozostawać odpowiednio wilgotna, aby nie doszło do nadmiernej utraty wody i aby możliwa była skuteczna wymiana gazowa przez skórę. Z tego powodu unika długotrwałego przesuszenia i najaktywniejsza bywa w porach ciepłych oraz wilgotnych, często wieczorem i nocą.

Ubarwienie może się nieco zmieniać zależnie od temperatury, oświetlenia, wilgotności i stanu pobudzenia. Zielone lub oliwkowe tony pomagają ukryć się na liściach i łodygach, a jaśniejsze lub ciemniejsze zabarwienie może poprawiać termoregulację i kamuflaż. Także rozmiary ciała zależą od płci, warunków rozwoju kijanek, zasobności pokarmowej siedliska i długości sezonu aktywności.

Silny związek z płytkimi wodami wynika z rozrodu. Jaja i kijanki rozwijają się w wodzie, dlatego nawet osobniki żyjące na roślinach lądowych lub nadwodnych muszą wracać do odpowiednich zbiorników. Jakość tej wody ma duże znaczenie: nadmiar pestycydów, nawozów, ścieków lub silne zamulenie może obniżać przeżywalność larw i zaburzać przeobrażenie.

Budowa ciała i przystosowania do wspinaczki

Jak przystało na niewielką rzekotkę, żaba drzewna chińska mała ma lekką budowę i dobrze rozwinięte kończyny. Przednie nogi służą do podpierania się i chwytania podłoża, a tylne odpowiadają za skoki i szybkie przemieszczanie się po roślinności. Charakterystyczne przylgi na palcach zwiększają powierzchnię kontaktu z podłożem i ułatwiają poruszanie się po pionowych źdźbłach, liściach i cienkich gałązkach.

Choć jest określana jako drzewna, nie musi stale przebywać wysoko w koronach. Często zajmuje niższą warstwę roślinności: trawy, turzyce, trzcinowiska, krzewy i rośliny uprawne w pobliżu wody. Taki „półnadrzewny” tryb życia jest częsty u małych rzekotek obszarów nizinnych.

Brak ogona u dorosłych to cecha wszystkich płazów bezogonowych. Ogon występuje natomiast u kijanek i zanika podczas przeobrażenia, gdy larwa stopniowo przechodzi od życia wodnego do bardziej lądowo-nadrzewnego.

Skóra, oddychanie i ubarwienie

Skóra tego gatunku jest cienka i przepuszczalna, dlatego stanowi jednocześnie ochronę, narząd wymiany gazowej i ważny element gospodarki wodnej. Gruczoły śluzowe utrzymują jej wilgotność i ograniczają wysychanie. Wydzieliny skórne mogą działać odstraszająco na część drobnych drapieżników i mają znaczenie przeciwbakteryjne, jednak u człowieka zwykle nie powodują ciężkich reakcji. Mimo to płazów nie należy dotykać: szkodzi to zarówno zwierzęciu, jak i może przenosić patogeny między środowiskiem a skórą człowieka.

Dorosłe żaby drzewne chińskie małe oddychają płucami i przez skórę, a larwy – głównie skrzelami oraz przez powierzchnię ciała. To bardzo ważna różnica między stadium kijanki a postacią dorosłą. U gwałtownie rozwijających się larw jakość natlenienia i czystość wody mają bezpośredni wpływ na wzrost i przeżywalność.

Ubarwienie jest zwykle stonowane. Dominują odcienie zieleni, żółtozieleni, oliwki i szarozieleni. Spód ciała bywa jaśniejszy, kremowy lub białawy. Takie zestawienie barw działa jak kamuflaż wśród liści i łodyg, a mały rozmiar dodatkowo utrudnia wykrycie przez ptaki, węże i większe bezkręgowce drapieżne.

Zasięg występowania i siedliska

Dryophytes immaculatus występuje w Chinach, przede wszystkim na obszarach wschodnich i południowo-wschodnich. Zasięg może obejmować niziny, doliny rzeczne, tereny rolnicze i strefy podmokłe o ciepłym, wilgotnym klimacie. Gatunek spotyka się zwykle na niewielkich wysokościach nad poziomem morza, choć lokalnie może zasiedlać także obszary nieco wyżej położone, o ile utrzymują odpowiednią wilgotność.

Typowe siedliska lądowe i nadwodne to:

• obrzeża stawów, rowów i kanałów irygacyjnych,
• mokradła i płytkie rozlewiska,
• pola ryżowe,
• zakrzewienia i zarośla w pobliżu wody,
• roślinność szuwarowa oraz wilgotne łąki.

Zbiorniki rozrodcze są zwykle płytkie, spokojne lub wolno płynące, dobrze nagrzewające się i porośnięte roślinnością. Woda nie musi być bardzo głęboka, ale powinna utrzymywać się dostatecznie długo, aby kijanki zdążyły przejść przeobrażenie. Zbyt szybkie wysychanie zbiornika lub silne skażenie chemiczne stanowią poważne zagrożenie.

Aktywność, pokarm i zachowanie

Żaba drzewna chińska mała jest zwykle aktywna o zmierzchu i nocą, choć w wilgotne, pochmurne dni może być widywana także wcześniej. W ciągu dnia często przesiaduje nieruchomo na liściach lub łodygach, polegając na kamuflażu. W porze suchej lub podczas chłodu ogranicza aktywność i kryje się w wilgotnych mikrosiedliskach.

Porusza się skokami, ale równie ważne jest dla niej ostrożne wspinanie się i pełzanie po roślinach. W wodzie potrafi pływać i nurkować na krótkie dystanse, zwłaszcza podczas ucieczki. Nie jest jednak płazem stale wodnym.

Dieta obejmuje głównie drobne bezkręgowce. Są to przede wszystkim małe owady, muchówki, komary, ćmy, skoczogonki, drobne chrząszcze, pająki i inne stawonogi znalezione na roślinności albo przy powierzchni wody. Ofiarę chwyta szybkim wyrzutem lepkiego języka. Młodsze osobniki jedzą odpowiednio mniejszy pokarm, a kijanki żywią się zwykle materią organiczną, glonami i drobnymi cząstkami zawiesiny, choć szczegóły składu diety larw mogą zależeć od warunków lokalnych.

Poza okresem godowym gatunek nie jest szczególnie towarzyski. Samce mogą jednak tworzyć skupiska głosowe przy zbiornikach, gdzie konkurują o miejsca dogodnie położone akustycznie i bezpieczne pod względem drapieżników.

Rozród, kijanki i przeobrażenie

Sezon rozrodczy przypada zwykle na ciepłą część roku, najczęściej od wiosny do lata, zależnie od regionu i przebiegu opadów. Samce wydają głosy godowe, które służą przyciąganiu samic i sygnalizowaniu zajęcia miejsca. Dźwięki są znacznie ważniejsze niż sygnały wizualne, zwłaszcza po zmroku i w gęstej roślinności.

Zapłodnienie jest zewnętrzne, jak u większości żab. Samiec obejmuje samicę w ampleksusie, a samica składa jaja w wodzie lub na roślinności bardzo blisko jej powierzchni, po czym samiec uwalnia plemniki. Skrzek zwykle tworzy niewielkie skupienia, przyczepione do zanurzonych części roślin albo unoszące się płytko przy ich osłonie, choć dokładny sposób rozmieszczenia jaj może się różnić lokalnie.

Z jaj wylęgają się kijanki z ogonem i skrzelami. Larwy prowadzą wodny tryb życia i są szczególnie wrażliwe na temperaturę, niedobór tlenu, obecność drapieżników wodnych oraz zanieczyszczenia. W miarę wzrostu pojawiają się kończyny, ogon stopniowo zanika, a skrzela ustępują miejsca oddychaniu płucnemu i skórnemu. Młode po przeobrażeniu są miniaturową wersją dorosłych, ale mają delikatniejszą budowę, mniejsze doświadczenie w zdobywaniu pokarmu i większą podatność na wysychanie.

Dojrzałość płciową żaba drzewna chińska mała osiąga zwykle po jednym sezonie lub po około 1–2 latach, zależnie od tempa wzrostu i warunków klimatycznych. Długość życia w naturze nie jest bardzo dobrze udokumentowana, ale u podobnych małych rzekotek najczęściej wynosi kilka lat.

Wrogowie, ekologia i znaczenie ochronne

Naturalnymi wrogami są ptaki wodno-błotne, węże, większe żaby, ryby drapieżne atakujące kijanki, owady wodne oraz małe ssaki. Obrona opiera się przede wszystkim na ukryciu, bezruchu, nagłym skoku i schronieniu wśród roślin. Niewielkie rozmiary sprzyjają kamuflażowi, ale zwiększają też podatność na szerokie spektrum drapieżników.

Ekologicznie gatunek jest ważnym ogniwem łańcuchów pokarmowych. Dorosłe osobniki ograniczają liczebność drobnych bezkręgowców, w tym części owadów związanych z wilgotnymi siedliskami i uprawami. Z kolei same stanowią pokarm dla wielu drapieżników. Kijanki uczestniczą w obiegu materii w małych zbiornikach, zeskrobując osady i wykorzystując drobną materię organiczną.

Status ochronny może zależeć od aktualnej oceny regionalnej i ujęcia taksonomicznego, ale podstawowe zagrożenia są typowe dla wielu płazów Azji Wschodniej: osuszanie mokradeł, intensyfikacja rolnictwa, chemizacja środowiska, regulacja cieków, urbanizacja i choroby zakaźne płazów. Jak inne rzekotki, żaba drzewna chińska mała może być też wrażliwa na choroby grzybicze, w tym chytridiomikozę, choć stopień zagrożenia bywa lokalnie różny.

Różnice między samcem, samicą, larwami, młodymi i dorosłymi

Samce są zwykle nieco mniejsze i smuklejsze od samic, choć zakresy wymiarów częściowo się nakładają. W okresie godowym mają worek rezonansowy lub struktury związane z wokalizacją, dzięki którym mogą wydawać głosy godowe. Samice bywają pełniejsze w okolicy tułowia, zwłaszcza przed złożeniem jaj.

Larwy, czyli kijanki, bardzo różnią się od dorosłych. Mają ogon, wodny tryb życia i oddychają głównie za pomocą skrzeli oraz przez skórę. Ich aparat gębowy jest przystosowany do zeskrobywania i filtrowania drobnej materii. Młode po przeobrażeniu mają już cztery kończyny i brak ogona, ale są znacznie mniejsze od dorosłych oraz bardziej narażone na wysychanie i drapieżnictwo.

Znaczenie tych różnic jest duże. Rozdzielenie trybu życia larw i dorosłych zmniejsza konkurencję pokarmową między stadami rozwoju. Dymorfizm płciowy ułatwia skuteczną komunikację rozrodczą, a mała masa ciała młodych pozwala im zasiedlać cienką roślinność niedostępną dla większych drapieżników.

Porównanie z podobnymi gatunkami płazów

Żaba drzewna chińska mała bywa mylona z innymi rzekotkami Azji, zwłaszcza z gatunkami podobnymi wielkością i ubarwieniem.

• Rzekotka dalekowschodnia (Dryophytes japonicus) – zwykle ma bardziej rozległy zasięg w Azji Wschodniej i bywa lepiej znana. Często wykazuje wyraźniejszą ciemną pręgę boczną. Oba gatunki są małe, zielone i związane z roślinnością przywodną.
• Rzekotka chińska większa (Zhangixalus dennysi) – jest zazwyczaj większa, masywniejsza i częściej kojarzona z bardziej typowo nadrzewnym trybem życia. Należy do innej linii rozwojowej azjatyckich żab nadrzewnych.
• Rzekotka europejska (Hyla arborea) – choć występuje w Europie, jest dobrym punktem porównania. Ma podobne przylgi i zielone ubarwienie, ale różni się zasięgiem, szczegółami głosu i częściowo proporcjami ciała.
• Żaba moczarowa (Rana arvalis) – to także niewielki płaz, ale nie jest rzekotką. Nie ma tak dobrze rozwiniętych przylg na palcach, prowadzi bardziej naziemny tryb życia i znacznie słabiej wspina się po roślinności.

Najłatwiej odróżnić żabę drzewną chińską małą od „zwykłych żab” po przylgach na palcach, smukłej sylwetce i częstym przebywaniu na pionowych łodygach lub liściach.

Ważne fakty i częste nieporozumienia

• Nie jest gadem ani „małą jaszczurką nadrzewną”, lecz prawdziwym płazem bezogonowym.
• Nie żyje stale w wodzie, choć bez wody nie może się rozmnażać.
• Nie każdy osobnik jest intensywnie zielony; odcień może się zmieniać zależnie od warunków.
• Nie stanowi istotnego zagrożenia dla człowieka, mimo że skóra zawiera naturalne wydzieliny ochronne.
• Nie wszystkie „żaby drzewne” mieszkają wysoko na drzewach; ten gatunek często przebywa na niskiej roślinności.
• Kijanki nie przypominają dorosłych miniatur, lecz przechodzą wyraźne przeobrażenie.
• Małe rozmiary nie oznaczają małego znaczenia ekologicznego; gatunek wpływa na liczebność wielu drobnych bezkręgowców.

Kontakt z człowiekiem i rzeczywisty poziom ryzyka

Żaba drzewna chińska mała nie jest płazem, którego należałoby się obawiać. Nie poluje na ludzi, nie ma jadu w rozumieniu aktywnego wstrzykiwania toksyny i nie jest znana z niebezpiecznych ugryzień. Jej skóra może jednak wydzielać substancje drażniące dla błon śluzowych, zwłaszcza jeśli kontakt nastąpi z oczami lub ustami. Znacznie ważniejsze jest to, że dotykanie płaza szkodzi samemu zwierzęciu: ludzka skóra może przenosić detergenty, kosmetyki, środki dezynfekcyjne i drobnoustroje.

Nie należy chwytać dzikich osobników, przenosić ich ani niepokoić przy zbiornikach rozrodczych. Dotyczy to także skrzeku i kijanek. Jeśli dojdzie do przypadkowego kontaktu z wydzieliną skórną, a pojawi się silne podrażnienie, obrzęk, duszność, zaburzenia widzenia lub inna niepokojąca reakcja, należy skontaktować się z lekarzem. To ostrożność standardowa, nie dowód szczególnego zagrożenia ze strony tego gatunku.

Ciekawostki o żabie drzewnej chińskiej małej

• Nazwa naukowa tego gatunku była przez długi czas podawana w rodzaju Hyla, a obecnie częściej w rodzaju Dryophytes.
• Przylgi na palcach działają jak bardzo skuteczne „poduszki przyczepne”, ale nie są przyssawkami w prostym mechanicznym sensie.
• Małe rzekotki często wybierają miejsca nawoływania tak, by dźwięk dobrze rozchodził się nad wodą i między źdźbłami roślin.
• Ubarwienie wielu żab nadrzewnych lepiej maskuje je z góry niż z boku, ponieważ najczęściej obserwują je drapieżniki patrzące z góry lub z pewnej odległości.
• Płazy takie jak ten gatunek są dobrymi bioindykatorami, bo szybko reagują na zmiany jakości wody i wilgotności siedlisk.
• Kijanki uczestniczą w oczyszczaniu drobnych zbiorników z części nalotów glonowych i materii organicznej.
• Na polach ryżowych małe rzekotki mogą korzystać z siedlisk stworzonych przez człowieka, ale tylko wtedy, gdy chemizacja nie jest zbyt intensywna.
• Nawet niewielkie rowy i okresowe rozlewiska mogą mieć znaczenie dla sukcesu rozrodczego tego gatunku.

Najważniejsze pytania o żabę drzewną chińską małą

Czy żaba drzewna chińska mała naprawdę żyje na drzewach?

Tak, ale głównie na niskiej roślinności, krzewach i łodygach w pobliżu wody. Nie musi stale przebywać wysoko w koronach drzew.

Jak duża jest żaba drzewna chińska mała?

Dorosłe osobniki osiągają zwykle około 3–4,5 cm długości ciała i ważą zaledwie kilka gramów. Samice bywają przeciętnie nieco większe od samców.

Czym oddycha ten gatunek?

Dorosłe oddychają płucami i przez wilgotną skórę. Kijanki wykorzystują przede wszystkim skrzela oraz wymianę gazową przez powierzchnię ciała.

Czy żaba drzewna chińska mała jest jadowita?

Nie w sensie aktywnego wstrzykiwania jadu. Skóra wydziela naturalne substancje ochronne, które mogą działać drażniąco, ale gatunek nie jest uznawany za poważnie niebezpieczny dla człowieka.

Co je żaba drzewna chińska mała?

Głównie drobne bezkręgowce, zwłaszcza małe owady i pająki. Poluje z zasadzki lub aktywnie wyszukuje ofiary na roślinach przybrzeżnych.

Gdzie występuje żaba drzewna chińska mała?

W Chinach, przede wszystkim we wschodniej i południowo-wschodniej części kraju, na terenach wilgotnych, nizinnych i przekształconych rolniczo, jeśli zachowują odpowiednie warunki wodne.

Jak rozmnaża się ten płaz?

Samce nawołują samice przy zbiornikach wodnych, dochodzi do zapłodnienia zewnętrznego, a jaja składane są w wodzie lub bardzo blisko jej powierzchni. Z jaj rozwijają się kijanki, które później przechodzą przeobrażenie.

Dlaczego żaba drzewna chińska mała jest ważna w przyrodzie?

Ogranicza liczebność drobnych bezkręgowców, sama stanowi pokarm dla wielu drapieżników i dobrze odzwierciedla stan wilgotnych siedlisk. Dzięki temu ma znaczenie zarówno ekologiczne, jak i wskaźnikowe.