Jakie zwierzęta żyją w Oceanie Atlantyckim

Ocean Atlantycki to drugi co do wielkości ocean świata, rozciągający się od Arktyki po wody okołobiegunowe półkuli południowej, między Europą i Afryką a Amerykami. Żyją w nim bardzo różnorodne zwierzęta: wieloryby, delfiny, foki, ryby pelagiczne i denne, rekiny, żółwie morskie, ptaki oceaniczne oraz ogromna liczba bezkręgowców, od kryla po głowonogi i koralowce głębinowe. Fauna Atlantyku nie jest jednolita, ponieważ warunki w tropikach, strefie umiarkowanej, na otwartym oceanie, przy wybrzeżach i w głębokich rowach oceanicznych bardzo się od siebie różnią. Dlatego odpowiadając na pytanie, jakie zwierzęta żyją w Oceanie Atlantyckim, trzeba uwzględnić zarówno strefy klimatyczne, jak i typ siedliska.

Jakie zwierzęta żyją w Oceanie Atlantyckim?

W Oceanie Atlantyckim występują tysiące gatunków zwierząt należących do niemal wszystkich głównych grup fauny morskiej. Do najbardziej rozpoznawalnych należą ssaki morskie, takie jak humbak Megaptera novaeangliae, płetwal błękitny Balaenoptera musculus, orka oceaniczna Orcinus orca i delfin butlonosy Tursiops truncatus. Wśród ryb ważne miejsce zajmują śledź atlantycki Clupea harengus, dorsz atlantycki Gadus morhua, tuńczyk błękitnopłetwy Thunnus thynnus, makrela atlantycka Scomber scombrus oraz liczne rekiny i płaszczki.

W Atlantyku żyją także gady, przede wszystkim żółwie morskie, w tym żółw karetta Caretta caretta, żółw skórzasty Dermochelys coriacea i żółw zielony Chelonia mydas. Nad oceanem i na jego powierzchni żerują ptaki, takie jak głuptaki, albatrosy, burzyki, fulmary i rybitwy. Ogromne znaczenie mają też bezkręgowce: kryl, widłonogi, meduzy, kałamarnice, ośmiornice, homary, kraby, omułki, małże i koralowce zimnowodne.

Fauna Atlantyku obejmuje zarówno gatunki stale związane z danym rejonem, jak i dalekodystansowych migrantów. Niektóre zwierzęta spędzają całe życie w toni wodnej, inne wiążą się z dnem morskim, rafami, estuariami, szelfem kontynentalnym lub lodowymi wodami północy. To właśnie ogromna różnorodność siedlisk sprawia, że zwierzęta występujące w Oceanie Atlantyckim tworzą jeden z najbardziej złożonych ekosystemów na Ziemi.

Klimat, krajobraz i główne siedliska Oceanu Atlantyckiego

Ocean Atlantycki obejmuje strefy od polarnej po równikową. Na północy łączy się z Oceanem Arktycznym, a na południu przechodzi w wody otaczające Antarktydę. Oznacza to skrajnie zróżnicowane temperatury powierzchni wody: od wartości zbliżonych do zera w rejonach subpolarnych po ponad 25–28°C w strefie tropikalnej. Na warunki życia wpływają też duże prądy morskie, zwłaszcza Golfsztrom i Prąd Północnoatlantycki, a także chłodne prądy Kanaryjski, Labradorski i Benguelski.

Najważniejsze siedliska Atlantyku to otwarte wody pelagiczne, szelf kontynentalny, strefa przybrzeżna, estuaria, łąki trawy morskiej, lasy kelpowe w chłodniejszych wodach, piaszczyste i muliste dna, rafy koralowe tropikalnego zachodniego Atlantyku oraz głębokie partie oceanu. Występują tu również obszary upwellingu, gdzie zimne, bogate w składniki odżywcze wody wypływają ku powierzchni, przyciągając ogromne ławice ryb, ptaki i ssaki morskie.

W głębinach, na stokach kontynentalnych i w sąsiedztwie grzbietu śródatlantyckiego panują wysokie ciśnienie, ciemność i niska temperatura. Żyją tam zwierzęta wyspecjalizowane, często o powolnym metabolizmie, zdolne do życia przy skąpym dopływie pokarmu. Z kolei przy wybrzeżach i na szelfie produktywność biologiczna jest zazwyczaj większa, dlatego właśnie tam koncentruje się wiele gatunków ryb, ptaków, ssaków i bezkręgowców.

Ssaki morskie Atlantyku

Do najbardziej widowiskowych zwierząt Atlantyku należą walenie. Humbaki migrują między chłodniejszymi żerowiskami a cieplejszymi wodami rozrodu, gdzie samce wydają charakterystyczne pieśni. Płetwale błękitne, największe zwierzęta na Ziemi, filtrują drobne skorupiaki i występują przede wszystkim na rozległych obszarach pełnomorskich. Kaszaloty Physeter macrocephalus nurkują na duże głębokości w poszukiwaniu kałamarnic, wykorzystując echolokację.

W Atlantyku spotyka się wiele gatunków delfinów, między innymi delfina zwyczajnego Delphinus delphis, delfina butlonosego i delfina pręgowanego Stenella coeruleoalba. Żyją stadnie, komunikują się dźwiękami i polują zespołowo na ławice ryb oraz głowonogi. Orka oceaniczna, choć kojarzona z chłodniejszymi wodami, pojawia się w wielu częściach Atlantyku i zajmuje szczytową pozycję w sieci pokarmowej.

W północnym Atlantyku ważną grupę stanowią płetwonogie. Foka szara Halichoerus grypus, foka pospolita Phoca vitulina i mors arktyczny związane są głównie z chłodnymi wybrzeżami i płyciznami. Ich gruba warstwa tłuszczu ogranicza utratę ciepła, a opływowy kształt ciała ułatwia sprawne pływanie. Szczególnie cennym i zagrożonym gatunkiem jest wal północnoatlantycki Eubalaena glacialis, którego populacja pozostaje bardzo mała.

Ryby pelagiczne, denne i rekiny

Ryby to najliczniejsza pod względem gatunków grupa kręgowców Atlantyku. W strefie pelagicznej dominują gatunki tworzące ławice, takie jak śledź atlantycki, sardynka europejska Sardina pilchardus, makrela atlantycka i ostrobok. Ławicowy tryb życia zmniejsza ryzyko ataku drapieżników i ułatwia odnajdywanie pokarmu oraz partnerów do rozrodu.

W chłodniejszych wodach północnego Atlantyku od wieków ogromne znaczenie ekologiczne i gospodarcze ma dorsz atlantycki. To drapieżnik denny i przydenny, polujący na mniejsze ryby, skorupiaki i bezkręgowce. Na szelfach i stokach kontynentalnych żyją też plamiak Melanogrammus aeglefinus, czarniak Pollachius virens, halibut atlantycki Hippoglossus hippoglossus oraz liczne płastugi.

W cieplejszych wodach Atlantyku ważne są szybkie drapieżniki, takie jak tuńczyk błękitnopłetwy, włócznik i marlina. Ich opływowe ciało, wydajne mięśnie i sprawny układ krążenia pozwalają pokonywać ogromne dystanse. Wśród rekinów występują między innymi żarłacz biały Carcharodon carcharias, żarłacz błękitny Prionace glauca, rekin olbrzymi Cetorhinus maximus oraz rekin wielorybi Rhincodon typus, pojawiający się głównie w cieplejszych częściach basenu atlantyckiego. Nie wszystkie są aktywnymi łowcami dużych ofiar: rekin olbrzymi i rekin wielorybi odżywiają się planktonem.

Żółwie morskie i inne gady Atlantyku

Gady morskie w Atlantyku reprezentują przede wszystkim żółwie. Żółw karetta gniazduje na piaszczystych plażach subtropikalnych i tropikalnych, a następnie wiele lat spędza w otwartym oceanie lub w strefie przybrzeżnej. Żółw zielony żeruje częściej na płytszych wodach, w tym na łąkach trawy morskiej, gdzie zjada roślinność i glony. Żółw skórzasty, największy z żyjących żółwi, specjalizuje się w zjadaniu meduz i może przemierzać cały Atlantyk.

Żółwie morskie mają kończyny przekształcone w płetwy, doskonałą orientację przestrzenną i zdolność do dalekich migracji. Samice wracają na plaże lęgowe, często w regionie własnego wyklucia. Choć sporadycznie notuje się też inne gady związane z wybrzeżami lub estuariami, to właśnie żółwie są najważniejszymi gadami tego oceanu.

Ptaki oceaniczne i przybrzeżne

Fauna Atlantyku obejmuje wiele ptaków ściśle związanych z morzem. Na północnym Atlantyku charakterystyczne są maskonur zwyczajny Fratercula arctica, nurzyk polarny Uria aalge, fulmar zwyczajny Fulmarus glacialis i głuptak zwyczajny Morus bassanus. Zakładają kolonie lęgowe na klifach i wyspach, a po pokarm wylatują daleko nad otwarte wody.

W cieplejszych częściach Atlantyku występują rybitwy, fregaty, burzyki i faetony. Ptaków tych nie należy kojarzyć wyłącznie z wybrzeżem: wiele z nich przez większą część roku żyje na pełnym morzu, lądując tylko w okresie lęgowym. Mają długie skrzydła przystosowane do szybowania nad falami i potrafią wykorzystywać wiatr, aby oszczędzać energię.

Ptaki morskie pełnią ważną funkcję wskaźników stanu środowiska. Zmiany liczebności ławic ryb, przełowienie lub przesunięcia zasięgów planktonu szybko odbijają się na sukcesie lęgowym kolonii. Wiele gatunków cierpi też z powodu zaplątywania się w odpady i połknięcia plastiku.

Bezkręgowce: podstawa życia w oceanie

Choć mniej widoczne niż wieloryby czy rekiny, bezkręgowce stanowią fundament życia w Atlantyku. Zooplankton, zwłaszcza widłonogi i drobne skorupiaki, jest podstawowym pokarmem dla wielu ryb, meduz, ptaków i waleni fiszbinowych. W chłodnych i produktywnych wodach wielkie znaczenie ma kryl, który tworzy gęste skupiska.

W strefie przydennej i na rafach żyją kraby, krewetki, homary, jeżowce, strzykwy, rozgwiazdy, omułki i ostrygi. Filtratory, takie jak małże i osiadłe wieloszczety, oczyszczają wodę z zawieszonych cząstek organicznych. Głowonogi, w tym kałamarnice i ośmiornice, są z kolei inteligentnymi i sprawnymi drapieżnikami, a jednocześnie ważną zdobyczą dla kaszalotów, ryb i ptaków.

W głębokim Atlantyku występują także koralowce zimnowodne, na przykład tworzące rozgałęzione struktury rafowe. Nie potrzebują światła jak koralowce tropikalne, bo nie żyją w symbiozie z glonami fotosyntetyzującymi. Tworzą jednak schronienie dla wielu innych organizmów i zwiększają różnorodność siedlisk dna.

Zwierzęta głębinowe Atlantyku

Znaczna część Oceanu Atlantyckiego to głębiny, gdzie nie dociera światło słoneczne. Żyją tam ryby z rodziny paszczakowatych, toporniki, wężorowate ryby głębinowe, liczne krewetki i meduzy oraz kałamarnice głębinowe. Wiele z tych zwierząt ma bioluminescencyjne narządy świetlne, które służą do wabienia ofiar, odstraszania drapieżników albo komunikacji.

Charakterystyczne dla głębin są powolny wzrost, długowieczność i oszczędne gospodarowanie energią. Pokarm dociera tam głównie w postaci opadającej materii organicznej z wyższych warstw oceanu albo jest zdobywany aktywnie przez drapieżniki. W rejonach kominów hydrotermalnych rozwijają się jeszcze bardziej niezwykłe zespoły zwierząt, zależne od chemosyntezy bakterii, a nie od energii słonecznej.

Najważniejsze zwierzęta występujące w Oceanie Atlantyckim

Gatunki charakterystyczne, endemiczne i szczególnie ważne dla Atlantyku

Przy tak rozległym obszarze trudno wskazać wiele gatunków endemicznych dla całego Oceanu Atlantyckiego, ponieważ granice zasięgów licznych zwierząt obejmują też morza sąsiednie lub inne oceany. Można jednak mówić o gatunkach szczególnie charakterystycznych dla poszczególnych części Atlantyku. Dla północnego Atlantyku są to między innymi wal północnoatlantycki, dorsz atlantycki, śledź atlantycki, maskonur zwyczajny i foka szara.

W tropikalnym zachodnim Atlantyku dużą rolę odgrywają rafowe ryby koralowe, manaty karaibskie Trichechus manatus w strefie przybrzeżnej oraz żółwie morskie korzystające z plaż lęgowych Karaibów i wybrzeży obu Ameryk. W południowym Atlantyku charakterystyczne są kolonie ptaków morskich na odległych wyspach oraz rozległe żerowiska wielorybów i fok. Szczególnie ważne są też populacje zwierząt związanych z prądami i strefami upwellingu u wybrzeży Afryki i Ameryki Południowej.

Na uwagę zasługuje również sargassowy ekosystem północnego Atlantyku. Morze Sargassowe, wyznaczane bardziej przez układ prądów niż przez brzegi, daje schronienie licznym rybom, żółwiom i bezkręgowcom związanym z pływającymi brunatnicami z rodzaju Sargassum. To wyjątkowe siedlisko pełni funkcję „pływającej oazy” na otwartym oceanie.

Zależności pokarmowe i rola zwierząt w ekosystemie

W Atlantyku, jak w każdym oceanie, podstawa sieci pokarmowej zaczyna się od fitoplanktonu i glonów, które dzięki fotosyntezie wytwarzają materię organiczną. Zjada je zooplankton, zwłaszcza widłonogi i inne drobne skorupiaki. Następnie plankton staje się pokarmem dla małych ryb pelagicznych, meduz, filtrujących wielorybów i wielu larw zwierząt morskich.

Ławice śledzi, sardyn i makreli przenoszą energię na wyższe poziomy troficzne. Są pożerane przez tuńczyki, dorsze, foki, delfiny, ptaki morskie i rekiny. Kałamarnice łączą świat ryb i ssaków, bo same polują na mniejsze organizmy, ale są też zdobyczą kaszalotów i dużych ryb drapieżnych. Na dnie morskim rozgwiazdy, kraby, wieloszczety i bakterie rozkładają martwą materię, zamykając obieg substancji.

Ważną rolę pełnią też filtratory, takie jak małże i koralowce, oraz duże zwierzęta przemieszczające składniki odżywcze między strefami oceanu. Wieloryby, nurkując głęboko i wracając ku powierzchni, przyczyniają się do obiegu biogenów. Ptaki morskie transportują substancje odżywcze między oceanem a lądem, zwłaszcza na wyspach lęgowych.

Zmiany sezonowe, migracje i okresowa aktywność

Jedną z najważniejszych cech fauny Atlantyku jest sezonowość. W chłodniejszych rejonach wiosenne i letnie zakwity planktonu uruchamiają wzrost liczebności zooplanktonu, ryb i ptaków. Właśnie dlatego wiele waleni pojawia się sezonowo na bogatych żerowiskach północnego Atlantyku, a zimą migruje ku niższym szerokościom geograficznym.

Dalekie wędrówki odbywają również żółwie morskie. Młode osobniki mogą przez lata dryfować i aktywnie przemieszczać się wraz z prądami, zanim osiągną rejony żerowania. Tuńczyki i niektóre rekiny przemierzają tysiące kilometrów między obszarami rozrodu a sezonowo bogatymi wodami. Ptaki morskie także zmieniają zasięg występowania w zależności od pory roku, temperatury wody i dostępności ryb.

Nawet organizmy planktonowe wykonują codzienne i sezonowe migracje pionowe. Wiele drobnych zwierząt nocą przemieszcza się ku powierzchni, a za dnia schodzi głębiej, co zmniejsza ryzyko wykrycia przez drapieżniki wzrokowe. To jeden z największych regularnych ruchów biomasy na Ziemi.

Gatunki zagrożone, chronione i inwazyjne

Wiele zwierząt Atlantyku jest zagrożonych przez działalność człowieka. Główne problemy to przełowienie, przyłów w sieciach rybackich, zanieczyszczenie plastikiem, hałas podwodny, kolizje ze statkami, niszczenie siedlisk przybrzeżnych i zmiany klimatu. Szczególnie narażone są gatunki wolno rozmnażające się, takie jak wieloryby, rekiny i żółwie morskie.

Wal północnoatlantycki należy do najbardziej zagrożonych ssaków morskich świata. Populacje niektórych rekinów oceanicznych i dużych ryb drapieżnych także spadły wskutek wieloletniej presji połowowej. Dorsz atlantycki w części dawnych łowisk do dziś nie odzyskał historycznej liczebności. Zagrożeniem dla koralowców zimnowodnych jest między innymi trałowanie denne.

W Atlantyku znaczenie mają również gatunki obce i inwazyjne, zwłaszcza w portach, estuariach i wodach przybrzeżnych, gdzie są zawlekane z wodami balastowymi statków lub wraz z działalnością akwakultury. Nie każdy gatunek obcy staje się inwazyjny, ale niektóre mogą wypierać rodzimą faunę albo zmieniać strukturę siedlisk.

Kontakt zwierząt Atlantyku z człowiekiem i zasady bezpiecznej obserwacji

Ocean Atlantycki jest intensywnie użytkowany przez człowieka: prowadzi się tu rybołówstwo, żeglugę, turystykę, wydobycie surowców i badania naukowe. W wielu miejscach można obserwować wieloryby, delfiny, ptaki morskie i foki, ale powinno się to odbywać z odpowiedniej odległości i zgodnie z lokalnymi przepisami. Zbyt bliskie podpływanie, hałas i przecinanie drogi zwierzętom mogą zaburzać żerowanie, odpoczynek i opiekę nad młodymi.

Nie należy dotykać żółwi, fok ani innych dzikich zwierząt, podchodzić do kolonii lęgowych czy karmić ptaków i ssaków morskich. Na plażach warto omijać miejsca potencjalnego gniazdowania żółwi i nie płoszyć odpoczywających fok. W przypadku kontaktu z meduzą, kolczastą rybą lub innym potencjalnie niebezpiecznym organizmem, przy niepokojących objawach należy skontaktować się z lekarzem albo odpowiednimi służbami.

Ciekawostki o zwierzętach Oceanu Atlantyckiego

• Żółw skórzasty może utrzymywać aktywność także w stosunkowo chłodnych wodach Atlantyku, mimo że jest gadem.
• Kaszaloty należą do najgłębiej nurkujących ssaków i polują głównie na duże kałamarnice.
• Maskonur zwyczajny nurkuje pod wodą, używając skrzydeł jak płetw.
• Humbaki współpracują czasem podczas żerowania, tworząc pod wodą bąbelkowe „sieci” wokół ławic ryb.
• Morze Sargassowe nie ma klasycznych brzegów lądowych, a jego granice wyznaczają prądy oceaniczne.
• Rekin olbrzymi, mimo ogromnych rozmiarów, odżywia się planktonem filtrowanym z wody.
• Koralowce zimnowodne Atlantyku mogą tworzyć rozbudowane struktury rafowe na dużych głębokościach.
• Śledzie atlantyckie komunikują się w ławicy i reagują błyskawicznie na ruch sąsiadów, co utrudnia atak drapieżnikom.
• Walenie fiszbinowe są zależne od drobnych organizmów, a nie od dużej zdobyczy, mimo swych wielkich rozmiarów.
• Niektóre ptaki oceaniczne spędzają miesiące nad otwartym Atlantykiem, widując ląd tylko podczas lęgów.

FAQ

Czy w Oceanie Atlantyckim żyją wieloryby?

Tak, Atlantyk jest ważnym obszarem występowania wielu gatunków wielorybów, w tym humbaków, płetwali błękitnych, kaszalotów i waleni z rodzaju płetwalowców. Część z nich migruje sezonowo między żerowiskami a miejscami rozrodu.

Czy w Atlantyku występują rekiny?

Tak, żyje tu wiele gatunków rekinów, od niewielkich form przybrzeżnych po duże gatunki oceaniczne. W Atlantyku spotyka się między innymi żarłacza błękitnego, żarłacza białego, rekina olbrzymiego i liczne rekiny denne.

Jakie ptaki są charakterystyczne dla Oceanu Atlantyckiego?

Do charakterystycznych ptaków Atlantyku należą maskonury, głuptaki, fulmary, burzyki, rybitwy i albatrosy w południowej części oceanu. Wiele z nich żyje przez większość roku nad otwartym morzem.

Czy w Oceanie Atlantyckim są żółwie morskie?

Tak, występują tu między innymi żółw karetta, żółw zielony i żółw skórzasty. Korzystają zarówno z otwartego oceanu, jak i z płytszych wód przybrzeżnych oraz plaż lęgowych.

Jakie ryby są najbardziej znane w Atlantyku?

Do najlepiej znanych należą dorsz atlantycki, śledź atlantycki, makrela atlantycka, sardynka europejska i tuńczyk błękitnopłetwy. Są ważne zarówno ekologicznie, jak i gospodarczo.

Czy fauna Oceanu Atlantyckiego jest taka sama wszędzie?

Nie. Zwierzęta występujące w Oceanie Atlantyckim różnią się zależnie od szerokości geograficznej, temperatury, głębokości, zasolenia i typu siedliska. Inne gatunki żyją w wodach polarnych, inne w tropikach, a jeszcze inne w głębinach.

Jakie bezkręgowce mają największe znaczenie w Atlantyku?

Największe znaczenie ekologiczne mają organizmy planktonowe, zwłaszcza widłonogi i kryl, ponieważ tworzą podstawę wielu łańcuchów pokarmowych. Bardzo ważne są także kałamarnice, kraby, homary, małże i koralowce.

Co najbardziej zagraża zwierzętom żyjącym w Oceanie Atlantyckim?

Najpoważniejsze zagrożenia to przełowienie, przyłów, zanieczyszczenie plastikiem, niszczenie siedlisk, hałas podwodny, kolizje ze statkami oraz skutki ocieplania się klimatu i zakwaszania wód.