Krab pająkowaty Macrocheira kaempferi – Macrocheira kaempferi

Krab pająkowaty Macrocheira kaempferi to największy współcześnie żyjący skorupiak dziesięcionogi pod względem rozpiętości odnóży. Ten niezwykły stawonóg należy do krabów właściwych, a nie do pająków, choć jego bardzo długie nogi sprawiają, że z daleka może budzić takie skojarzenie. Występuje w wodach wokół Japonii i jest gatunkiem morskim, głębinowym, przystosowanym do życia na chłodnym dnie. Jego budowa, sposób poruszania się i tryb odżywiania doskonale pokazują, jak odmienne od lądowych stawonogów są duże skorupiaki oceaniczne.

Krab pająkowaty Macrocheira kaempferi – czym jest i jak wygląda?

Krab pająkowaty, czyli Macrocheira kaempferi, to gatunek skorupiaka z rzędu dziesięcionogów i podrzędu krabów. Należy do stawonogów morskich oddychających skrzelami, wyposażonych w twardy pancerz i pięć par odnóży krocznych, z których pierwsza para jest przekształcona w szczypce. Nie jest więc owadem ani pajęczakiem: nie ma sześciu nóg, nie ma szczękoczułków i nogogłaszczków typowych dla pajęczaków, lecz dwa czułki oraz aparat gębowy z żuwaczkami i szczękami charakterystyczny dla skorupiaków.

Ciało kraba pająkowatego, jak u innych krabów, jest podzielone na dwa główne tagmy: głowotułów oraz odwłok. Głowotułów okrywa masywny pancerz, zwykle szeroki na około 25–40 cm, sporadycznie więcej. Odwłok jest silnie zredukowany i podwinięty pod spód ciała, co jest jedną z cech typowych dla krabów właściwych. Najbardziej rzucają się w oczy bardzo długie odnóża kroczne: całkowita rozpiętość od końca jednej nogi do końca przeciwległej może typowo osiągać około 2,5–3 m, a rekordowe okazy zbliżały się do około 3,5–3,8 m. Masa dużych dorosłych osobników zwykle mieści się w zakresie kilkunastu kilogramów, często około 8–15 kg, choć duże samce mogą ważyć więcej.

Ubarwienie jest zazwyczaj pomarańczowoczerwone lub ceglastopomarańczowe z jaśniejszymi, często białawymi plamami na nogach i pancerzu. Taki wzór nie czyni go niewidocznym, ale pomaga rozbijać kontur ciała w złożonym środowisku dna. Pancerz bywa pokryty guzkami i kolcami, szczególnie w przedniej części, co zwiększa ochronę mechaniczną. Na przedzie znajdują się oczy osadzone na ruchomych słupkach oraz dwie pary czułków biorących udział w odbieraniu bodźców chemicznych i mechanicznych.

Jak każdy dziesięcionóg, Macrocheira kaempferi ma pięć par odnóży tułowiowych:

• pierwsza para tworzy szczypce służące do chwytania pokarmu, obrony i kontaktów między osobnikami,
• cztery kolejne pary to odnóża kroczne wykorzystywane do chodzenia po dnie, wspinania się po nierównościach i stabilizacji ciała.

U dorosłych samców szczypce są zwykle wyraźnie dłuższe i masywniejsze niż u samic. Nogi są długie, ale stosunkowo delikatne jak na tak duże zwierzę, dlatego krab pająkowaty porusza się raczej powoli i ostrożnie niż gwałtownie. Nie jest aktywnym, szybkim łowcą w toni wodnej; to przede wszystkim mieszkaniec dna, który zbiera pokarm i wykorzystuje okazje.

Od czego zależą rozmiary, ubarwienie i tryb życia kraba pająkowatego?

Wygląd i biologia kraba pająkowatego zależą przede wszystkim od wieku, płci, stadium po linieniu, temperatury wody, głębokości oraz dostępności pokarmu. Największe rozmiary osiągają stare samce, które przez lata wielokrotnie liniały i rosły. Samice pozostają z reguły mniejsze, a ich odwłok jest szerszy, ponieważ służy do noszenia jaj.

Znaczenie ma także środowisko. Osobniki żyjące głębiej trafiają zwykle na chłodniejsze, bardziej stabilne warunki i mniej światła. To wpływa na aktywność, tempo metabolizmu oraz potencjalnie tempo wzrostu. Młode osobniki częściej występują płycej niż duże dorosłe, co wiąże się z innym ryzykiem drapieżnictwa i inną dostępnością schronień. Ubarwienie może się nieco różnić zależnie od stanu oskórka, nalotu organizmów porastających i wieku po ostatnim linieniu.

Na budowę i zachowanie wpływa również cykl życiowy. Jak inne skorupiaki, krab pająkowaty rośnie skokowo, a nie w sposób ciągły, ponieważ jego twardy pancerz ogranicza wzrost. Powiększenie ciała następuje podczas linienia, kiedy stary oskórek zostaje zrzucony, a nowy przez pewien czas pozostaje miękki. W tym okresie zwierzę jest bardziej narażone na atak i zwykle pozostaje mniej aktywne.

Systematyka i miejsce w świecie stawonogów

Macrocheira kaempferi należy do typu stawonogów, podtypu skorupiaków, gromady pancerzowców, rzędu dziesięcionogów. To ważne, bo nazwa „krab pająkowaty” może sugerować pokrewieństwo z pająkami, którego w rzeczywistości nie ma. Pająki są pajęczakami i mają cztery pary nóg, nie mają czułków i oddychają inaczej niż duże skorupiaki morskie. Krab pająkowaty ma natomiast skrzela, dwie pary czułków oraz żuwaczkowy aparat gębowy.

Jest to gatunek reliktowy pod względem wyglądu: jego smukłe, bardzo wydłużone odnóża i masywny korpus sprawiają wrażenie formy „pradawnej”, choć oczywiście jest to w pełni współczesny organizm dobrze przystosowany do konkretnej niszy ekologicznej. W obrębie krabów należy do grupy określanej po angielsku jako spider crabs, czyli kraby pająkowate, ale nazwa ta odnosi się do szeregu spokrewnionych form, nie tylko do tego jednego gatunku.

Budowa ciała, pancerz i narządy zmysłów

Głowotułów kraba pająkowatego łączy elementy głowy i tułowia, jak u innych wyższych skorupiaków. Z zewnątrz przykrywa go zwapniony pancerz z chitynowego oskórka, wzmocniony solami wapnia. Taki pancerz chroni przed urazami, częściowo także przed drapieżnikami, ale równocześnie wymusza okresowe linienie. Na powierzchni pancerza mogą osiadać glony, gąbki i inne organizmy, co czasem poprawia maskowanie.

Na spodzie ciała znajdują się wyspecjalizowane przydatki gębowe. Pokarm bywa rozdrabniany przez szczypce, a następnie przekazywany do aparatu gębowego z żuwaczkami i szczękami. To przystosowanie do diety wszystkożernej i padlinożernej. Oczy osadzone na słupkach zapewniają szerokie pole widzenia, choć na większych głębokościach większe znaczenie niż wzrok mają bodźce chemiczne i dotykowe odbierane przez czułki oraz drobne receptory na odnóżach.

Skrzela mieszczą się w komorach skrzelowych po bokach głowotułowia. Woda przepływa przez nie dzięki ruchom określonych elementów aparatu gębowego, co umożliwia wymianę gazową. Krab pająkowaty nie jest przystosowany do dłuższego przebywania poza wodą, mimo że podobnie jak inne duże kraby może przez krótki czas wytrzymać wynurzenie przy odpowiedniej wilgotności skrzeli.

Środowisko życia i zasięg występowania

Naturalny zasięg kraba pająkowatego obejmuje północno-zachodni Pacyfik, przede wszystkim wody wokół Japonii, zwłaszcza rejon wysp Honsiu, Sikoku i Kiusiu. Najczęściej notuje się go na głębokościach od około 50 do 300 m, ale zakres występowania może być szerszy, miejscami od kilkudziesięciu do ponad 500 m. Preferuje chłodne, dobrze natlenione środowiska denne.

Zasiedla podłoża skaliste, żwirowe, piaszczyste i mieszane, często w pobliżu stromych stoków, uskoków i nierówności dna. Takie miejsca zapewniają zarówno dostęp do opadającej materii organicznej, jak i szczeliny czy zagłębienia, w których łatwiej się ukryć, zwłaszcza po linieniu. Młodsze osobniki częściej przebywają płycej, natomiast duże dorosłe spotyka się częściej głębiej.

Aktywność dobowa nie jest tak wyraźna jak u wielu zwierząt lądowych, ponieważ na większych głębokościach światło ma mniejsze znaczenie. Krab pająkowaty jest jednak zwykle bardziej ruchliwy podczas żerowania i migracji rozrodczych, a mniej aktywny w okresie tuż po linieniu. Sezonowo może przemieszczać się ku płytszym wodom w związku z rozrodem.

Odżywianie, poruszanie się i zachowanie

Krab pająkowaty jest oportunistą pokarmowym. Zjada padlinę, martwe ryby i bezkręgowce, szczątki organiczne opadające na dno, a także różne denne bezkręgowce i czasem materiał roślinny lub glony. Nie jest wyspecjalizowanym drapieżnikiem polującym z dużą szybkością. Raczej przeczesuje dno, wykorzystuje szczypce do chwytania i rozrywania pokarmu oraz korzysta z tego, co znajdzie.

Taka dieta czyni go ważnym elementem obiegu materii. Usuwając padlinę i rozdrabniając materiał organiczny, przyspiesza jego dalszy rozkład i udostępnianie składników odżywczych innym organizmom. W ekosystemie dna morskiego pełni więc rolę zarówno czyściciela, jak i konsumenta różnych zasobów dennych.

Porusza się głównie chodem bocznym lub ukośnym, opierając ciężar na długich nogach. Dzięki dużej rozpiętości odnóży może stabilnie stąpać po nierównym podłożu, ale nie jest zwierzęciem szybkim. Długie nogi zwiększają zasięg przy wolnym wydatku energii i pozwalają unosić ciało nad dnem, co może ograniczać kontakt miękkich części z osadem. Krab pająkowaty prowadzi zasadniczo samotny tryb życia poza okresem rozrodu i lokalnymi skupieniami wynikającymi z warunków siedliskowych.

Rozród, rozwój i różnice między płciami oraz wiekiem

Rozród odbywa się sezonowo, najczęściej wiosną. Samce i samice odnajdują się dzięki bodźcom chemicznym i bezpośredniemu kontaktowi. Zapłodnienie u dziesięcionogów jest wewnętrzne pośrednie: samiec przekazuje pakiety nasienia, a samica następnie składa jaja i przytwierdza je do odnóży odwłokowych pod podwiniętym odwłokiem. To właśnie dlatego samice mają odwłok szerszy i lepiej przystosowany do noszenia licznych jaj.

Larwy po wykluciu nie przypominają miniaturowych dorosłych. Rozwój jest pośredni i obejmuje stadia planktoniczne, typowe dla wielu krabów morskich. W toni wodnej młode przechodzą kolejne etapy larwalne, po czym osiadają na dnie i stopniowo nabierają cech dorosłego kraba. To ważna różnica wobec lądowych stawonogów o rozwoju prostym.

Młode kraby są znacznie mniejsze, mają proporcjonalnie inne kształty i częściej wykorzystują kamuflaż. U niektórych spokrewnionych krabów pająkowatych młode chętnie przystrajają ciało fragmentami organizmów osiadłych; u Macrocheira kaempferi również obserwowano wykorzystywanie porastających materiałów do maskowania, zwłaszcza u osobników mniejszych. Dorosłe są większe, cięższe i silniej opancerzone, ale zarazem bardziej narażone na zaplątanie w narzędzia połowowe i na presję człowieka.

Dymorfizm płciowy jest wyraźny:

• samce są zwykle większe i mają dłuższe szczypce,
• samice mają szerszy odwłok służący do noszenia jaj,
• młode osobniki są delikatniejsze, mniejsze i częściej ukrywają się w płytszych rejonach.

Długość życia nie jest znana z pełną precyzją, ale uważa się, że krab pająkowaty jest gatunkiem długowiecznym jak na bezkręgowca i może żyć kilkadziesiąt lat, prawdopodobnie około 30–50 lat w sprzyjających warunkach. Tak długi cykl życia oznacza wolniejsze odnawianie populacji po spadkach liczebności.

Najważniejsze informacje o krabie pająkowatym

Znaczenie budowy i zachowania dla przetrwania

Każda ważna cecha kraba pająkowatego ma wartość adaptacyjną. Długie odnóża pozwalają poruszać się po zróżnicowanym dnie, sięgać po pokarm bez konieczności przesuwania całego masywnego ciała i utrzymywać pewien dystans od osadu. Masywny pancerz i kolce utrudniają atak drapieżnikom oraz chronią przed mechanicznymi uszkodzeniami. Szczypce umożliwiają chwytanie i rozdrabnianie pokarmu, a u samców także rywalizację i prezentację podczas kontaktów rozrodczych.

Padlinożerny i wszystkożerny tryb życia zwiększa elastyczność ekologiczną. W środowisku głębszego dna pokarm bywa rozproszony i nieprzewidywalny, dlatego specjalizacja wyłącznie w jednym rodzaju zdobyczy byłaby ryzykowna. Zdolność wykorzystywania wielu źródeł pożywienia ułatwia przetrwanie w zmiennych warunkach. Noszenie jaj pod odwłokiem zwiększa szanse ich przeżycia, choć wymaga od samicy dodatkowego wysiłku i miejsca.

Porównanie z podobnymi i spokrewnionymi stawonogami

Krab pająkowaty bywa porównywany do innych dużych dziesięcionogów, ale różni się od nich zarówno proporcjami ciała, jak i stylem życia.

• Krab śnieżny Chionoecetes opilio także ma długie nogi i żyje na chłodnym dnie morskim, ale jest wyraźnie mniejszy, ma krótszą rozpiętość odnóży i inne proporcje pancerza.
• Krab japoński z rodzaju Paralomis może zajmować podobne środowiska głębinowe, lecz zwykle ma bardziej kolczaste ciało i znacznie mniejsze rozmiary całkowite.
• Krab kokosowy Birgus latro jest ogromnym skorupiakiem lądowym, jednak nie jest prawdziwym krabem w ścisłym sensie, tylko pustelnikiem lądowym. Ma masywniejszy korpus, krótsze nogi i oddycha inaczej niż typowo morskie kraby.
• Tasznik olbrzymi Bathynomus giganteus to także duży głębinowy skorupiak i padlinożerca, ale należy do równonogów, ma spłaszczone ciało i zupełnie inny plan budowy niż kraby.

Na tle tych zwierząt Macrocheira kaempferi wyróżnia się przede wszystkim rekordową rozpiętością odnóży, bardzo długowiecznym trybem życia oraz charakterystycznym połączeniem masywnego pancerza z „ażurową” sylwetką nóg.

Mity i nieporozumienia

Wokół kraba pająkowatego narosło kilka nieścisłości. Oto najważniejsze fakty:

• Nie jest pająkiem, lecz skorupiakiem dziesięcionogim.
• Nie osiąga zwykle „czterech metrów szerokości”; takie wartości odnoszą się do skrajnych rekordów lub są przesadzone.
• Nie jest aktywnym łowcą dużych zwierząt. Najczęściej zbiera pokarm z dna i wykorzystuje padlinę.
• Nie ma sześciu nóg. Jak dziesięcionóg ma pięć par odnóży tułowiowych.
• Nie żyje na lądzie i nie może normalnie funkcjonować poza wodą.
• Nie stanowi istotnego zagrożenia dla człowieka, jeśli nie jest chwytany ani drażniony.
• Nie jest „żywą skamieniałością” w ścisłym znaczeniu paleontologicznym, choć jego wygląd wydaje się bardzo archaiczny.

Kontakt z człowiekiem i rzeczywiste zagrożenie

Krab pająkowaty nie poluje na ludzi i nie posiada jadu. Może jednak szczypać dużymi szczypcami, jeśli zostanie schwytany, przyciśnięty lub osaczony. U dużego osobnika siła takiego uszczypnięcia może być znaczna i prowadzić do bolesnego urazu mechanicznego albo skaleczenia o ostre elementy pancerza.

Dla nurków i rybaków gatunek ten nie stanowi zwykle problemu, ale jak każde duże dzikie zwierzę powinien być obserwowany z dystansu. Nie należy go dotykać, podnosić, drażnić ani próbować ustawiać do zdjęcia. Jeśli dojdzie do uszczypnięcia, zadrapania lub innego urazu, a pojawi się silny ból, narastający obrzęk, objawy zakażenia, zawroty głowy, duszność lub inne niepokojące reakcje, należy skontaktować się z lekarzem.

Większym problemem niż zagrożenie dla ludzi jest wpływ człowieka na sam gatunek. Krab pająkowaty bywa odławiany i jest wrażliwy na presję połowową, zwłaszcza że rośnie długo i prawdopodobnie dojrzewa stosunkowo późno. Znaczenie mają także degradacja siedlisk dennych i zaplątywanie w narzędzia połowowe.

Ciekawostki o krabie pająkowatym

• To największy żyjący skorupiak pod względem rozpiętości odnóży, ale nie pod względem masy ciała.
• Jego łacińska nazwa gatunkowa upamiętnia niemieckiego przyrodnika Engelberta Kaempfera, który opisywał przyrodę Japonii.
• Samce mają zwykle znacznie dłuższe szczypce niż samice, co dobrze widać u dużych osobników.
• Po linieniu nowy pancerz przez pewien czas jest miękki, dlatego krab jest wtedy bardziej skryty i narażony na atak.
• Młode osobniki mogą korzystać z lepszego maskowania niż bardzo duże dorosłe, którym trudniej „zniknąć” w otoczeniu.
• Na pancerzu mogą osiadać organizmy porastające, przez co niektóre okazy wyglądają jak fragment dna porośnięty życiem.
• Choć nogi są bardzo długie, pancerz samego ciała jest relatywnie niewielki w porównaniu z imponującą rozpiętością.
• Gatunek ten jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych mieszkańców głębszych wód przybrzeżnych Japonii.

FAQ

Czy krab pająkowaty to naprawdę największy krab świata?

Tak, jeśli chodzi o rozpiętość odnóży. Rekordowe osobniki Macrocheira kaempferi przewyższają pod tym względem inne współczesne kraby. Nie oznacza to jednak, że każdy osobnik osiąga skrajne rozmiary.

Gdzie żyje krab pająkowaty?

Występuje w północno-zachodnim Pacyfiku, głównie wokół Japonii. Zamieszkuje dno morskie, najczęściej na głębokościach od około 50 do 300 m, lokalnie także głębiej.

Czym żywi się Macrocheira kaempferi?

To wszystkożerca i padlinożerca. Zjada martwe organizmy, szczątki organiczne opadające na dno, drobniejsze bezkręgowce denne, a czasem również materiał roślinny.

Ile nóg ma krab pająkowaty?

Ma pięć par odnóży tułowiowych, czyli łącznie dziesięć. Pierwsza para jest zakończona szczypcami, a cztery pozostałe pary służą głównie do chodzenia.

Czy krab pająkowaty jest niebezpieczny dla człowieka?

Nie jest gatunkiem agresywnym wobec ludzi i nie ma jadu. Może jednak boleśnie uszczypnąć, jeśli zostanie schwytany lub sprowokowany, dlatego nie należy go dotykać.

Czy krab pająkowaty jest spokrewniony z pająkami?

Nie. To tylko podobieństwo nazwy i sylwetki. Krab pająkowaty jest skorupiakiem, a pająki należą do pajęczaków.

Jak rozmnaża się krab pająkowaty?

Samiec przekazuje samicy nasienie, a samica nosi jaja przytwierdzone pod odwłokiem. Z jaj wykluwają się larwy planktoniczne, które dopiero po przejściu kolejnych stadiów rozwoju osiadają na dnie.

Dlaczego krab pająkowaty jest ważny w ekosystemie?

Pomaga usuwać padlinę i rozdrabniać materię organiczną na dnie morskim. Dzięki temu uczestniczy w obiegu składników odżywczych i wpływa na funkcjonowanie ekosystemów bentosowych.