Żaba koreańska

Żaba koreańska to potoczne określenie odnoszące się do kilku gatunków płazów występujących na Półwyspie Koreańskim i w sąsiednich rejonach Azji Wschodniej. W artykule omówione zostaną ich naturalne środowiska, zasięg występowania, cechy morfologiczne, tryb życia, zachowania rozrodcze oraz aktualne zagrożenia i działania ochronne. Informacje obejmują zarówno popularne i szeroko rozprzestrzenione gatunki, jak i te bardziej wyspecjalizowane i rzadkie, które są ważne z punktu widzenia bioróżnorodności regionu.

Występowanie i zasięg

Półwysep Koreański jest domem dla kilku gatunków płazów, które w języku potocznym bywają nazywane żabami koreańskimi. Najbardziej rozpoznawalne z nich to przedstawiciele rodzaju Pelophylax (np. Pelophylax nigromaculatus — tzw. żaba plamista) oraz drobniejsze żaby z rodzaju Dryophytes (np. Dryophytes suweonensis — żaba drzewa Suweon). Inne gatunki, jak Dybowski’s frog (Rana dybowskii), również występują na terenie Korei i okolicznych obszarów.

Typowy zasięg występowania obejmuje:

• cały Półwysep Koreański (Korea Południowa i Korea Północna),
• przyległe rejony Chin (głównie północno-wschodnie),
• części dalekowschodniej Rosji i wyspy japońskie w przypadku niektórych gatunków o szerszym zasięgu.

Niektóre gatunki są endemiczne dla Korei i mają bardzo ograniczony zasięg (np. Dryophytes suweonensis), inne zaś są szeroko rozprzestrzenione w całej Azji Wschodniej. Zasięg bywa silnie zależny od dostępności odpowiednich siedlisk wodno-brzegowych i rolniczych obszarów, jak np. pola ryżowe.

Morfologia, rozmiar i budowa

Żaby koreańskie wykazują dużą różnorodność morfologiczną w zależności od gatunku. Ogólnie można jednak opisać kilka cech wspólnych dla wielu przedstawicieli płazów ziemnowodnych tego regionu.

Rozmiar

• Większe gatunki (np. Pelophylax nigromaculatus) osiągają zwykle od 6 do 10 cm długości ciała (samice często większe od samców).
• Drobne gatunki drzewne, jak Dryophytes suweonensis, osiągają zaledwie 2–3,5 cm.
• Różnice płciowe w wielkości i kształcie ciała są powszechne — samce częściej mają większe błony głosowe i ciemniejsze zabarwienie w okresie godowym.

Budowa i wygląd

Typowa budowa obejmuje krępą sylwetkę z silnymi tylnymi kończynami przystosowanymi do skoku, szeroką głowę, duże oczy z poziomą źrenicą oraz gładką lub lekko ziarnistą skórę. U wielu gatunków widoczne są charakterystyczne plamy, pręgi lub cętkowania, które pełnią funkcję kamuflażu. Ugatunków wodnych występują silnie płetwiaste błony między palcami tylnych kończyn, u drzewnych — przylgi na opuszkach palców ułatwiające poruszanie się po pionowych powierzchniach.

Oczy odgrywają ważną rolę w lokalizacji ofiary i komunikacji, a u niektórych gatunków występują jaskrawe barwy skroni lub jamy podgębowe widoczne w okresie godowym. Skóra zawiera gruczoły śluzowe (chronią śluzem przed wysychaniem) oraz gruczoły jadowe u niektórych gatunków, służące obronie przed drapieżnikami.

Tryb życia i zachowanie

Żaby koreańskie wykazują sezonowy rytm aktywności, silnie uzależniony od klimatu temperaturowego i dostępności wody.

Aktywność

Większość gatunków jest aktywna w cieplejszych miesiącach (wiosna–jesień). W okresie zimowym many gatunki zapadają w hibernację, ukrywając się pod kamieniami, w glebie lub mule przy brzegach zbiorników wodnych. Aktywność nocna dominuje u wielu gatunków, lecz w słoneczne dni można je spotkać także w ciągu dnia.

Dieta

Żaby są generalnie drapieżnikami napotykającymi pokarm w postaci owadów, pająków, mięczaków i innych drobnych bezkręgowców. Większe osobniki mogą polować na małe kręgowce, np. młode ryby czy mniejsze żaby. Dieta zmienia się z wiekiem — kijanki są zwykle planktonożerne lub roślinożerne, z czasem przechodząc na dietę mięsną.

Komunikacja i głos

Samce używają złożonych wezwań (rechotu) podczas okresu rozrodczego, aby przyciągnąć samice i oznaczyć terytorium. Głosy różnią się między gatunkami — od krótkich trilli do dłuższych, monotonicznych dźwięków. Głos stanowi ważne narzędzie badań terenowych i monitoringu populacji.

Zachowania społeczne

Poza okresem godowym żaby są raczej samotnikami. W sezonie rozrodczym gromadzą się w dużych liczbach wokół dogodnych stanowisk rozrodczych, co prowadzi do intensywnej konkurencji i interakcji między samcami — od subtelnych postaw po agresywne starcia.

Rozmnażanie i rozwój

Sezon rozrodczy przypada na wiosnę i wczesne lato; dokładny moment zależy od lokalnego klimatu. Samce przywabiają samice swymi głosami, a kopulacja zazwyczaj odbywa się w wodzie w pozycji amplexus, kiedy samiec obejmuje samicę w okolicy pachwinowej.

Składanie jaj i rozwój kijanek

• Jaja składane są w postaci żelowych grzebieni lub skupisk przymocowanych do roślinności wodnej lub unoszących się na powierzchni.
• Kijanki przechodzą przez fazy larwalne, żywiąc się planktonem i resztkami roślinnymi; ich rozwój może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od gatunku i warunków środowiskowych.
• Metamorfoza kończy się wykształceniem kończyn i resorpcją ogona — młode żaby opuszczają wodę, rozpoczynając życie lądowe.

Przeżywalność młodych jest niska z powodu drapieżników, suszy i zmienności warunków wodnych. W naturalnych populacjach większość kijanek nie osiąga dojrzałości płciowej.

Siedliska i rola ekologiczna

Żaby koreańskie zajmują różnorodne habitaty: od stawów, jezior i strumieni po mokradła, pola ryżowe, tereny rolnicze i fragmenty lasów. Pola ryżowe są szczególnie ważne jako sztuczne siedliska, zapewniające czasowe zbiorniki rozrodcze i bogactwo pokarmowe.

Jako drapieżniki bezkręgowców żaby regulują populacje owadów i mogą pomagać w kontroli szkodników rolniczych. Jednocześnie są one istotnym składnikiem łańcucha pokarmowego, stanowiąc pożywienie dla ptaków, ssaków, większych płazów i ryb.

Zagrożenia i ochrona

Populacje żab koreańskich są narażone na wiele zagrożeń współczesnego świata. Najważniejsze z nich to:

• utrata i fragmentacja siedlisk wskutek urbanizacji i przekształceń rolniczych,
• zanieczyszczenie wód (pestycydy, nawozy, metale ciężkie), które wpływa na rozwój kijanek i zdrowie osobników dorosłych,
• choroby, w tym grzyb chytridiomycosis wywoływany przez Batrachochytrium dendrobatidis,
• wprowadzenie gatunków inwazyjnych i konkurencja,
• zmiany klimatyczne powodujące nieregularność opadów i susze, które ograniczają dostępność zbiorników rozrodczych.

Niektóre gatunki o ograniczonym zasięgu są objęte ochroną prawną i programami restytucji. Przykładem jest Dryophytes suweonensis, który jest przedmiotem programów inwentaryzacyjnych i ochronnych w Korei Południowej. Monitorowanie głosów, ochrona kluczowych mokradeł oraz wykorzystanie pól ryżowych w sposób przyjazny dla płazów (ograniczenie pestycydów, utrzymanie sezonowych zbiorników) to przykłady działań proekologicznych.

Ciekawe informacje i adaptacje

Żaby koreańskie wykazują szereg interesujących przystosowań:

• Wiele gatunków korzysta z pól ryżowych jako sezonowych siedlisk rozrodczych, co pokazuje, że krajobrazy rolnicze w pewnych warunkach mogą wspierać bioróżnorodność.
• Samce używają złożonych pieśni godowych, a u niektórych gatunków obserwuje się synchronizację godów zbiorowych, co zwiększa szanse rozmnożeniowe.
• Skóra żab często posiada właściwości antybakteryjne lub przeciwgrzybicze, będące obiektem badań biomedycznych — substancje te mogą mieć potencjalne zastosowania farmaceutyczne.
• Kijanki niektórych gatunków są w stanie przystosować się do różnej jakości wody dzięki modyfikacjom w metabolizmie i zachowaniu, np. migracjom do mniej zanieczyszczonych fragmentów zbiorników.

W kulturze lokalnej żaby bywają symbolem urodzaju i związane z tradycyjnymi wierzeniami rolniczymi. Współczesne badania ekologiczne często wykorzystują obecność i obfitość żab jako wskaźnik zdrowia ekosystemów wodnych, ponieważ są one wrażliwe na zanieczyszczenia i zmiany środowiska.

Badania i monitoring

Naukowcy badają populacje żab koreańskich stosując metody akustyczne (nagrywanie głosów), inwentaryzacje terenowe, mark-recapture oraz badania genetyczne w celu określenia struktury populacji i poziomu różnorodności genetycznej. Takie badania pomagają w ocenie zagrożeń, planowaniu działań ochronnych i identyfikowaniu kluczowych siedlisk do ochrony.

Podsumowanie

Żaby koreańskie to grupa istotnych ekologicznie płazów, które zajmują różnorodne nisze na Półwyspie Koreańskim i w przyległych rejonach Azji Wschodniej. Ich zasięg, siedliska i rozmiar są bardzo zróżnicowane, podobnie jak budowa i wygląd. Jako drapieżniki owadów pełnią ważną rolę w kontroli populacji szkodników, a jednocześnie stanowią ogniwo łańcucha pokarmowego. Najważniejsze problemy to degradacja siedlisk, zanieczyszczenie i choroby, dlatego działania ochronne — od ochrony mokradeł po ograniczanie użycia pestycydów — są kluczowe dla ich przyszłości. Obserwacja i badania tych płazów dostarczają również cennych informacji o stanie środowiska i pomagają w planowaniu zrównoważonych praktyk rolniczych i ochrony przyrody.